หนี้บัตรเครดิต : ทำไมจ่ายขั้นต่ำแล้วไม่มีวันหมดหนี้

คอลัมน์ : คุยฟุ้งเรื่องการเงิน 
ผู้เขียน : อาจารย์ทอมมี่ (อดีตนายกสมาคมนักคณิตศาสตร์ประกันภัย)

ผู้ถือบัตรเครดิตจำนวนไม่น้อยชำระเงินตรงตามกำหนดทุกเดือน แต่เมื่อเวลาผ่านไปกลับพบว่ายอดหนี้คงค้างลดลงช้ากว่าที่คิด สาเหตุสำคัญมักมาจากการเลือกชำระเพียง “ยอดชำระขั้นตํ่า” ตามใบแจ้งยอด

แม้วิธีนี้จะช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายในระยะสั้นและป้องกันการผิดนัดชำระหนี้ แต่ในระยะยาวอาจทำให้ดอกเบี้ยสะสมสูงขึ้น ระยะเวลาชำระหนี้ยาวนาน และต้นทุนทางการเงินมากกว่าที่หลายคนคาดคิด

กับดักที่ซ่อนอยู่ในยอดชำระขั้นต่ำ

ปัจจุบันธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ผ่อนปรนอัตราการชำระขั้นต่ำของบัตรเครดิตไว้ที่ 8% ของยอดคงค้างจนถึงวันที่ 31 ธันวาคม 2569 เพื่อช่วยลดภาระและรักษาสภาพคล่องของลูกหนี้ ขณะเดียวกัน ดอกเบี้ย ค่าปรับ ค่าบริการ และค่าธรรมเนียมที่เกี่ยวข้อง เมื่อรวมกันแล้วเรียกเก็บได้ไม่เกิน 16% ต่อปี ดังนั้น หากไม่ชำระยอดเต็มภายในกำหนด ภาระดอกเบี้ยก็จะเกิดขึ้น

ทำไมยอดหนี้จึงลดช้ากว่าที่คิด

ปัญหาจะชัดขึ้นเมื่อผู้ถือบัตรยังคงใช้บัตรใบเดิมระหว่างที่กำลังผ่อนหนี้เก่า สมมติว่าจ่ายหนี้ออกไปเดือนละหลายพันบาท แต่ในเดือนเดียวกันกลับมีการใช้จ่ายใหม่ใกล้เคียงกัน ยอดหนี้รวมก็แทบไม่เปลี่ยน แม้จะรู้สึกว่าตนเองชำระหนี้ทุกเดือนก็ตาม

สิ่งที่ควรดูจึงไม่ใช่เพียงว่าเดือนนี้ “จ่ายไปเท่าไร” แต่ควรดูด้วยว่าเงินต้นลดลงเท่าไร และมีการสร้างหนี้ใหม่เพิ่มขึ้นอีกหรือไม่ พฤติกรรมลักษณะนี้ยิ่งต้องระวังในยุคที่การผ่อนชำระทำได้ง่าย เช่น Buy Now Pay Later หรือ BNPL ซึ่งช่วยแบ่งยอดซื้อให้ดูเหมือนเป็นเงินจำนวนไม่มากในแต่ละงวด แต่หากมีหลายรายการพร้อมกัน ภาระรายเดือนรวมอาจสูงกว่าที่คาดไว้ได้

BNPL ไม่ใช่สิ่งที่ไม่ดีในตัวเอง แต่ความสะดวกในการเข้าถึงสินเชื่ออาจทำให้ผู้ใช้มองภาระแต่ละรายการแยกจากกัน จนไม่เห็นยอดรวมที่ต้องจ่ายจริงในแต่ละเดือน ปัจจุบันภาครัฐและ ธปท.ก็อยู่ระหว่างพิจารณาแนวทางกำกับดูแลบริการ BNPL บนแพลตฟอร์มดิจิทัลให้เหมาะสมมากขึ้น

ถ้าเริ่มมีหนี้บัตรเครดิตควรทำอย่างไร

สิ่งแรกคือหยุดไม่ให้ยอดหนี้เพิ่ม หากกำลังพยายามลดหนี้เก่า แต่ยังใช้บัตรสร้างยอดใหม่ต่อเนื่อง การลดเงินต้นจะทำได้ยาก การเปลี่ยนมาใช้เงินสดหรือบัตรเดบิตชั่วคราวจึงอาจช่วยควบคุมการใช้จ่ายได้ดีขึ้น

จากนั้นควรพยายามชำระให้มากกว่ายอดขั้นต่ำเท่าที่ฐานะการเงินอนุญาต เพราะยิ่งเงินต้นลดเร็ว ภาระดอกเบี้ยในอนาคตก็ยิ่งลดลง และระยะเวลาการเป็นหนี้ก็สั้นลง แต่หากเริ่มพบว่าแม้แต่ยอดขั้นต่ำ 8% ก็ชำระไม่ไหว ไม่ควรรอจนกลายเป็นหนี้เสียแล้วค่อยแก้ปัญหา ควรติดต่อเจ้าหนี้เพื่อขอปรับโครงสร้างหนี้ก่อน เช่น เปลี่ยนหนี้หมุนเวียนจากบัตรเครดิตเป็นสินเชื่อที่มีระยะเวลาชำระชัดเจน ซึ่งอาจช่วยให้บริหารภาระรายเดือนได้ง่ายขึ้น

บัตรเครดิตไม่ใช่ศัตรู หากเราเข้าใจวิธีใช้

บัตรเครดิตยังเป็นเครื่องมือทางการเงินที่มีประโยชน์ ทั้งความสะดวก คะแนนสะสม ส่วนลด และการตรวจสอบรายการใช้จ่ายย้อนหลัง ปัญหาการติดหนี้จึงไม่ได้อยู่ที่ตัวบัตร แต่อยู่ที่วิธีใช้

สำหรับการซื้อสินค้าและบริการทั่วไป หากชำระยอดเต็มจำนวนและตรงเวลาตามเงื่อนไข ผู้ถือบัตรก็สามารถใช้ประโยชน์จากบัตรได้โดยไม่ต้องรับภาระดอกเบี้ย แต่หากเริ่มไม่สามารถชำระเต็มจำนวนอย่างต่อเนื่อง ควรมองว่าเป็นสัญญาณให้กลับมาทบทวนระดับการใช้จ่าย มากกว่ามองว่ายอดขั้นต่ำเป็นทางออกถาวร

บทสรุป: จ่ายขั้นต่ำไม่ผิด แต่ต้องรู้ว่ากำลังแลกกับอะไร

ยอดชำระขั้นต่ำมีประโยชน์ในวันที่สภาพคล่องตึงตัว เพราะช่วยให้ยังสามารถประคองภาระการชำระได้ แต่สิ่งสำคัญคือต้องเข้าใจว่า ยิ่งใช้เวลาชำระนานโอกาสที่จะต้องจ่ายดอกเบี้ยรวมมากขึ้นก็สูงขึ้นตามไปด้วย

ดังนั้น เวลาเปิดใบแจ้งยอดบัตรเครดิตอย่าดูเพียงว่า “เดือนนี้ต้องจ่ายขั้นต่ำเท่าไร” แต่ควรถามเพิ่มว่า “ถ้าจ่ายเท่านี้ต่อไปหนี้ของเราจะหมดเมื่อไร” เพราะการบริหารการเงินที่ดีไม่ใช่เพียงการผ่านพ้นกำหนดชำระในแต่ละเดือน แต่คือการมองให้เห็นว่าการตัดสินใจในวันนี้จะส่งผลต่อสถานะทางการเงินของเราในอีกหลายปีข้างหน้า

ไม่ว่าจะเป็นการวางแผนเรื่องผลประโยชน์พนักงานหรือการบริหารการเงินส่วนบุคคล หลักสำคัญอยู่ที่การวางแผนระยะยาวและการตัดสินใจอย่างรอบคอบ เพราะการวางแผนที่ดีในวันนี้ คือรากฐานของความมั่นคงทางการเงินในอนาคต สำหรับผู้ที่สนใจข้อมูลเพิ่มเติม สามารถศึกษาได้ที่ ABS